GURE AISIALDIAREN BIKTIMAK

Nahiz eta disekzio zientifikoa ( vivisección??) eta elikatzeko animalien erabilera bezalako errealitateak justifikatzen saiatzen direnen arrazoiek ezin dioten azterketa zehatza eta objektibo bati aurre egin, norbait, bere dieta alda dezan, edo ikerketa medikoan animalien erabileraren aurka lerratzeko konbentzitzea ez da oso lan samurra. Baina ikuspuntu intelektual batez, pertsona horrek berak erabat errugabeak diren eta gurea bezalako sufrimendu gaitasuna duten animalien esplotazioa, agresioa edota hilketa publikoa babestu (salatu) behar direnean, auzi hau kezkagarri bihurtzen da. Hemen sumatzen(azaltzen) da giza doilorkeriaren alderik ilunena. Dagoeneko, eta bizitzaren zati bat gure arrazoimena harrokeriaz erakusten ematen dugunez, gure aisialdiarik azalekoena eta ez beharrezkoena betetzen duten animaliekiko gupidaren marra gaindituko beharko genuke. Baina, zoritxarrez, eta jarraian ikusiko dugun moduan, ez da horrela gertatzen.

Animaliak modu eta aldaera ludiko anitzetan erabiltzen ditugu, behatze hutsagatik bahiturik izatetik, beraien lintxamendu publikoa onartzeraino, eta gainera, arte nagusitzat jotzeraino (arte nagusira goratzeraino).

ZIRKOA

LUR ANIMALIAK

Jende gehienak ez du zirkoaren ikuskizunak animaliekiko tratu txarrekin erlazionatzen. Zirkoaren sustatzaileak pistatik guri transmititzen saiatzen diren “glamour”rak, eta publizitate-kartel deigarriek itxuraldatzen dute gure pertzepzioa. Horrela, parte hartzen ikusten ditugun lehoiak eta elefanteak nahi dutelako egiten dutela, eta beren lanean zoriontsu bizi direla sinistarazten digute. Munduko zirko-ikuskizunik ospetsuenetan, eta hauek libreki aukeratuta, protagonista bakarrak gizakiak izanik,  negozio dekadente hauetako askorentzat beren propaganda estetikoaren zati handi bat animalien presentzian datza. Zirkoetan animaliekiko agresioa bikoitza da. Alde batetik, kondenaturik aurkitzen diren biziarteko gordetzea, zeinak beraiengan etengabeko frustrazioa eta estuasuna sortarazten dituen. Ixte-erregimena parke zoologikoetan animaliek jasaten dutena baino askoz zorrotzagoa da.

Hemen bizitzeko espazioak ez die ia pauso bakar batzuk besterik ematen, eta etengabeko gizakiaren presentziatik alde egiteko ez dute inongo aukerarik. Adibidez, katuaren antzekoek (felinoek) ( zirko guztietan) beren lurraldea eta familiak arretatsu zaintzen dituzte. Zirko batean errealitate afektibo hau hasieratik suertatzen da deseginda. Beraien artean parekatzeko eta kumeak izateko aurretiko joera, animalien oroimen genetikoan inprimaturik (ezarririk) eta bere horretan geratzen da. Beraien nahi sexual eta afektiboa beti moztuta (murriztuta?) egoten da, metro gutxi batzuetara araldian diren emeak usaintzen dituztenean benetako tormentua da.

Agertokira (pistara) atera bezain pronto, muturreko bat jartzen zaie hartzei, eta elefanteek hanka bat kateaturik izaten dutela ematen dute beraien bizitza, batzuk beste batzuen aldamenean, zutik eta kamioi kirastuetan lo egiten dutela. Elefanteek berezko ingurunean batez beste hirurogeita hamar urte bizi dituzten bitartean, zirkokoak hamalau edo hamabost urterekin hiltzen dira. Katuaren antzekoei (felinoei

) eta hartzei atzaparrak erauzten zaizkie, beren hezlearentzat ? (domadorearentzat) arriskutsu gerta ez dakizkion. Zebren, dromedarioen eta oro har, zirkoetan erabiltzen den edozein animaliaren bizi esperientzia, sentsazioetan hain aberatsa den mugimendu askatasunak eragindako bizitzatik oso urrun dago. Zirkoak erabiltzen duen espezien aniztasuna mugagabea da. Ez dugu ahaztu behar hau negozio hutsa dela, eta beste ezeren gainetik azken etekinak dira aintzat hartzen direnak.

Ohikoa izaten da ikuskizun arbuiagarri hauek izaki hibridoak (animalia bat erdi lehoi, erdi tigre adibidez), edo ur animaliak, marrazoak, besteak beste, erabiltzen dituztela ikustea. Begi-bistakoa da biktimentzat suposatzen duen tortura. Egunero kilometro batzuk egitera ohituta dauden indibiduoak jiratu ezin den leku txikian bizitzera beharturik daude.

Animaliek giza entretenimenduaren alde honetan, agresio bikoitza pairatzen dute. Zalantzarik gabe, biziarteko gordetzeak suposatzen duen traumatismo emozionalaz gain, beraientzat inongo esanahi naturalik ez duten jokaeren eragitea aipatu behar da. Hiritar askoren iritzi inozoaren aurka, elefante batek apenas metro karratu bat duen aulkitxo baten gainean bueltak ematea, hezlearen (domadorearen) eta elefantearen arteko elkarrizketa luzeen bidez baino, kolpeen, janaria kentzearen eta deskarga elektrikoen bidez lortzen da. Hezle batzuek adierazi duten moduan, agresio basati hauek  ohiko trebakuntza teknikak izaten dira. Gaixo edo deprimiturik egon arren, animaliek lan egin behar dute. Ez ditu inork beraien lan eskubideak defendatzen. Hau guztia, etengabeko beldurtze giroaren, oihuen, animalia izutuek begiak ixten dituzten bitartean, beti prest egoten diren makilen, eta animaliek nork agintzen duen ez ahaztea helburu bakarra duten mehatxuen artean gertatzen da. Arrak hutseratu?? egiten dituzte psikikoki ( askatasunean indibiduo menderatzaileak, eta familia klanen arduradunak), inguru zabalek osatutako habitat natural batera ohituta dauden animaliak espazio txiki batean bizitzera kondenatzen dituzte. Beren bizitza sexuala, eta oro har, senezko betebehar guztiak baliogabeturik geratzen dira betirako. Zirkuek animalien bizitzak dohakabeko esperientzia bihurtu dituzte. Barraka-ikuskizun bihurtu dituztelarik, jendearen txaloek ez dituzte bizimodu hau aukeratu ez duten, eta zirkoaren magiarekin batere disfrutatzen ez duten animaliak motibatzen. Askotan, eta oraindik kumeak direlarik, beraien ingurune naturaletik ateratzen dituzte, beste batzuetan, zoologikoak soberakinak dira, eta horrela, anonimatuan hil baino lehen, berriro ere, esplotatzera prest dagoenari saltzen zaizkio. Azkenaldi honetan, eta benetako “zabor animaliek” osatuta, zirko batzuek zoologiko izendatutako atal berri bat ireki dute. Azken hauek, beren adinagatik, edota beste akats fisiko nahiz psikiko batzuengatik pistara atera ezin diren animalia zaharrak dira, animalien zapalketaren beste arlo batzuen benetako “azpiproduktuak”. Zirkuen animaliek beren bizitzen zati handi bat kateaturik eta kaioletan sarturik ematen dute, gaizki elikatuta egoten dira, urtean zehar hiriz hiri eramaten dira arrastaka eta bufoi mailara degradatzen dituzten saio arriskutsuak egitera beharturik daude. Ez dago animaliarik sutara hurbiltzea, pistaren inguruan dantza egitea, edo leku txikietan bi hanken gainean oreka mantentzea gustatzen zaionik. Paradoxikoa da gaur egun beraien emanaldietan animaliarik erabiltzen ez duten zirko-ikuskizunak arrakastatsuenak izatea. Horrela, eskualdeko erakunde batzuek beraien estatutuetan edozein animalia mota erabiltzea debekatzen dute.    

UR ANIMALIAK

Zoologikoek beraien alde “likidoa” duten bezala ( akuarioak), zirkuek ideia berean oinarriturik dauden ikuskizunekin lehiatzen dute ( animalia jakin batzuk era zentzugabean jokatzen behartzea), baina, kasu honetan uretan: ur parkeak ( parke akuatikoak) dira.

 KIROLAK

Zergaitik egiten dute korrika zaldiek eta galgoek apustuetako lasterketetan? Hori da gure buruari egin beharko geniokeen galdera. Aitzitik, ikuskizun hauek animalien berezko izaera azaltzeko aukera kaltegabea balitz saltzen digute. Egia da zaldiek eta galgoek korrika egiten dutela aukera ematen bazaie (eta nahi badute), baina kilometroetako lasterketa irekiak beste kideen ondoan zentzugabekeriatzat hartu beharko genuke. Bestaldetik, animalia hauen bizimodua pistetatik kanpo oso espartanoa da, ikuilutik edo txakurtegitik apenas atera gabe. Den dena pentsatua dago lasterketa egunerako, kaiolaren atea irekitzerakoan arrazoirik gabeko lasterketa zoro batean korrika egitera behartuko duen eztanda psikiko eta muskularra gerta dadin. Animaliek ez dakite zergatik portatzen diren horrela; ezin dute besterik egin. Animalienganako eskaera maila horren handia izanik ez dira arraroak istripuak eta lesio muskularrak. Eta lehia handiko giro honetan sasoian egon beharra dago, bestela hobe ez egotea. Lehiarako animalia ez badago onenen mailan ez du inongo baliorik eta etorkizun beltza du.

Bestaldetik, zaldi eta galgoen lasterketa profesionalen inguruan mugitzen den dirutza izugarria da, horregatik, akats gutxi onartzen dira. Inbertsioari etekina atera behar zaio eta sekulako dirutza kostatu ondoren espero ziren emaitzak lortu egin ez dituenari bizimodu atsegina eta egokia ematea komertzialki porrota itzela da. Zer gertatzen da lesionatzen diren animaliekin? Edo lehian aritzeko zaharregiak direnekin? Hazitarako animalia bihurtzea ez da aukerarik txarrena, gehienak hil egiten baitituzte besterik gabe, ikerketa farmazeutikorako geratzen ez badira.

Animalien arteko lehia ezagunenak eta herrikoienak zaldienak (bere bariante guztietan) eta zakurrenak dira. Baina badira beste batzuk, esate baterako,  ganbeluenak edo oraindik bitxiagoak direnak. Hori dela eta, azken urte hauetan asko zabaldu dira ostruken, igelen edota marraskiloen lasterketak. Guztien oinarrian animaliak gure probetxurako objektuen izaeraren kontzepzioa dago. Horregatik ere, ikuskizun hauek burlaz eta ironiaz trufaturik daude.

Animaliekin egiten diren lasterketan beste bariante bat taldeka egiten diren zenbait talde-kirolak dira. Poloa zaldiekin edo futbola elefanteekin edo ganbeluekin hain zuzen, animalien bidegabeko erabileraren adibideak dira.

KIROL MODUKO EHIZA ETA ARRANTZA

 Animalien hilketa justifikatzen denean naturaren kudeaketa eta oreka ekologikoaren izenean,gizakion harrokeriaren plazaratze lotsagarriena ematen da. Arrazonamendu honek honako hau pentsatzera bultzatzen gaitu: gure planeta lehenengo gizasemea agertu aurretik sekulako nahaspila izango zen. Eskerrak ordenatu genuela pixka  bat ...

 Errealitatea bestelakoa da, prosaikoagoa alegia. Egun, kirol moduko ehiza eta arrantza egiten dutenek ongi pasatzeko, dibertitzeko, egiten dute. Beste edozer defendatzea logikaren kontra jotzea izango litzateke. Hasteko, Naturak berak autoerregulatzeko mekanismo propioak ditu (gizakia agertu aurretik ere bazituen). Gainera, desoreka handiko egoerak gizakiak berak sortutako ekintzen ondorioak dira. Guk geuk egoera horren erantzule nagusiak izanik, urtero, ongi pasatzeko ehundaka milioi animaliak akabatzen ditugu: onartezina den krimena.

 Ehiza eta arrantzaren bortxakeria ez dagokie zuzenean hilik suertatzen diren biktimei bakarrik. Hemen ere badira “alboko eraginak”. Zauriturik uzten diren animaliei buruz ari gara: gangrenaz, gosez edo egoeraren estresak sortutako kolapsoz jota hiltzen direnak. Batzuetan, agoniak egun batzuk iraun dezake. Amutik ihes egiten duten arrainen kasuan ( edo heriotz-gabeko modalidadeko arrantzaren kasuan) ahoan geratzen zaizkien zauriak oso larriak dira eta gehienetan ondorio latzak dituzte, bizirik irautea lortzen badute behinik behin. Animalien heriotzak, kume-zurtzak, edo alargunak utzi ditzake. Bizi osorako elkartzea ez da gizakion ezaugarria bakarrik.

 Datu eta ezaugarri hauek guztiak, oreka naturalaren arrazonamendua baztertzeko nahikoa izan beharko litzateke. Bestalde, badira ere beste arrazoi batzuk antolaturik dagoen krimen hau salatzeko. Ekintza hauek oinaze itzelak sortzen dituztela izaki askori ez du inork ukatzen ( ezta ehiztariak beraiek ere). Horrela bada, eginbeharreko desatsegin hau administrazioak ordaindutako profesionalek egin beharko lukete. Zoritxarrez, igandean “ongi” pasatzeko aukera bezala hartzen da eta edonor apunta daiteke gainera. Argudio-ildo beretik jarraituz ehiztariek eta arrantzaleek animalien hazkuntza (usoak, faisanak, amuarrainak) gero eta askatzeko eta segika ibiltzeko praktika salatu beharko lukete eta ez dute egiten. Arestian aipatutako elkarteek usakumei tiro egitearen (tiro pitxoia) kontrako kritikak ere ez dituzte egiten. Gauzak horrela, kudeaketaren argudioan oinarritzea gizarte ez ehiztariaren edo ez arrantzalearen kontrako burla da.

 ANTOLATUTAKO BORROKAK

Animalien artean (gizakia barne) noizbehinkako borrokek funtzio soziala betetzen dute, ondorio larriagoetara ez iristeko, hain zuzen. Liskar horiek bere mugak dituzte eta oso arraroa litzateke ondorio larrietara iristea. Bere burua razionaltzat hartzen duen batek borroka latzak eta askotan siniestroak nahita sortarazteak patologia kriminalaren esparrura eramaten gaitu, are gehiago tartean apustuak daudenean. Nazio askotan gizakiak antolatutako animalien arteko borrokak debekatuta egonik ere, ezkutuan egiten dira. Beste herrietako legealdiak gai honi buruz duen hutsunea dela medio, ikuskizun odoltsu hauekin jarraitzeko aukera ematen die. Gehienetan erabiltzen diren animaliak zakurrak dira, oso ongi ezagutzen baititugu; hori dela eta, badakigu zer egin, nola baldintzatu eta behartu, nahi dugun guztia egin dezaten, gauzarik aberranteenak ere. Hala eta guzti, aukera oso zabala da borroka mundu nazkagarri honetan: hezitutako zakurrak botatzen dira loturik dagoen hartz baten kontra, eta lehia parekatuagoa izan dadin hartzari hortzeria aurretik kentzen zaio; hori guztia, ikuslegoak ikuskizun zirraragarriagoa eta erakargarriagoa izan dezan. Bestalde, zenbait zoologikoetan, ikuskizun osagarri bezala, goseturik dauden lehoien hobian behi bat askatzen dute. Ikusleek gertatzen den triskantzaz gozatzen dute, arto-krispetak jaten dituzten bitartean.